fostad.net

Eg var heime i Trøndelag i helga. Stort sett held eg til på Skjeberg folkehøgskole og held på å bli kjend med Austfold, men i helga (som eg utvida så ho starta torsdag) var eg altså heime. Offisielt var det for å køyre opp (og eg klarte det, hurra :D), men i tillegg til eit mellombels førarprov, så fekk eg både med meg ein konsert med Julian Berntzen (hjelpe av Samfundets Symfoniorkester), etterlengta tid med kjæremin i Trondheim, ein fin søndagstur og ei forkjøling som eg tok med meg tilbake til Skjeberg.

Bertnzenkonserten var rett og slett råfin. Han spelte alle dei finaste songane frå favorittplata, Waffy Town, og dessutan dei mest naudsynte frå Pictures in the house where she lives og Rocket Ship Love. Til de som ikkje har høyrt om denne herlege mannen og musikken hans: Dei to fyrste cdane handlar om livet i den fiktive byen Waffy Town og om liva til dei ulike folka som bur der. Det litt sånn jazz-pop-klassisk-aktig og særs fint. Den siste er litt annleis, men du får heller høyre sjølv:p Eg trur at Waffy Town redda livet mitt ein gong på ungdomsskolen, så det er berre å prøve ut viss du kjenner at livet heng i ein tynn tråd eller viss du berre vil høyre noko nydeleg musikk.

Kjæremin var som vanleg like fin. Eg hugsar ikkje kor eg las/kven som sa noko sånt som at ”Ingen er perfekte, unntatt når dei smiler”, men eg likar det. Når han smilar, så er han verdas finaste gut. Det er ikkje det at han ikkje er søt og super elles heller, men det er berre å prøve det ut – finn ein eller annan, det spelar eigentleg inga rolle kven det er, men viss du får denne personen til å smile frå hjartet, så er han heilt nydeleg og herleg, trass i alle skruplar han elles måtte ha.

Kva den fine søndagsturen vedkjem, så er det fleire grunnar til at han vart så fin. Eigentleg skulle vi gå på Choco Boco på Bakklandet, for den kafeen er så koseleg (Ikkje vanskeleg å finne heller: Gå over gamle bybro og ta til venstre). Dessverre var kafeen så koseleg at han var stappfull òg, så vi fann ut at vi skulle gå ein oss tur før vi fann ein ny kafé. Bakklandet er tilrådd uansett, for det er både brustein, koselege, gamle trehus og ein kul sykkelheis der.

Dessutan har dei eit antikvariat, med andre ord nok til å få meg interessert. Reint tilfeldig enda vi opp der: på Bybroen Antikvariat. I tillegg til kaffe, te og karamellar som dei har kvar dag, sel dei vaffel i helgjene viss du steiker dei sjølv. Alt låg altså til rette for at eg skulle nikose meg: Antikvariatet er lite og koseleg med fleire små rom og mjuke, gamle møbler, og sidan det trass alt er eit antikvariat, så er det stappfullt av gamle bøker, og det er kanskje det koselegaste du kan ha på ein vegg. I tillegg er alle plakatane på nynorsk, og det varmar jo språkhjartet mitt.

Musikkhjartet mitt vart òg forsynt med ullpledd og peis, for jammen snubla vi ikkje innom ein liten intimkonsert i same slengen. Dei finn visstnok stad kvar søndag klokka 15.00, og viss alle held same standard, vil eg nytte sjansen til å tilrå dei. Gratis musikkgledje og dessutan noko spennande å finne på i byen på søndag.

Vi stua oss saman på antikvariatsloftet saman med kanskje 30 andre og høyrte på Carsten Tourrenc i ein og ein halv time. Songane var henta litt her og litt derifrå, og var både på norsk, engelsk og fransk (og ein smule portugisisk), og med denne fyren vart alle songane til sånne koselege gitarsongar som passar til ein indiekosekafé eller ein saktegåande formiddag med sjokoladekake i omnen og bok i sofakroken – roleg, akustisk, fint. Så var søndagen i boks for min del.

Inntil eg kjem til byen att, skal eg liggje her i senga mi på Skjeberg og vere småsjuk og ergre meg over at eg ikkje spurte fyren om han kunne sende meg Spotifylista si på e-post til meg. Sjølv om det hadde vore skummelt, så trur eg det hadde vore verdt det. Eg får vel prøve fjesboka, kanskje. Det kan ikkje vere så mange Carsten Tourrencar der. Eg treng meir sånn kosemusikk utover hausten, og dessutan fekk han kjæremin til å smile, så da vart jo alt perfekt. Det er godt å ha det sånn nokre gongar.

Nett no gjer det faktisk ingen verdas ting å vere forkjøla, sjølv om det er ferie. Ein kunne kanskje tenkt at det er ein keisam ting å bruke ferien på, og eg må innrømme at det var det da eg var heilt på tuppa, fekk vondt i hovudet av å reise meg og gå fem meter, og ikkje eingong orka å halde hovudet opp så eg kunne lese småtteri på msn. Men nett no går det eigentleg veldig fint. No har eg ein heilt legitim grunn til å slappe av maksimalt. Eg trengte nokre dagar på å fjerne rastløysa, den evig messande kjensla av at det heilt sikkert var noko eg burde ha gjort, at eg kasta bort tida mi, var ineffektiv. Men er ein sjuk, så er ein sjuk. Da er det lov å ta det litt med ro. Iallfall når ein har ferie.

Etter eit par dagar eg stort sett har tilbrakt i sofaen har eg innsett at det faktisk ikkje er så mykje eg treng å gjere. Det er godt. Eg skal ordne eit 2.- eller 3.utkast på romanprosjektet mitt så eg kan skrive det ut når eg byrjar på skolen igjen, skrive litt på noko anna småtteri, sånt som dette for eksempel, feire våren med venar, blomster og blåbærpai, gjere yoga, glo litt meiningslaust i taket berre fordi eg kan, planlegge litt NU-greier, og ikkje minst kose meg masse med bøker og musikk.

I dag er det Kent som vandrar ut or høgtalarane, kanelsnurrar som vankar frå kjøkkenkanten og i bokstabelen ligg det fem bøker. Eg har byrja på alle saman tidlegare, så nær som den eine som eg byrja på først i går, så eg greidde ikkje å velje ut berre ei. Det er jo fint med litt variasjon uansett. Strengt tatt er det berre fire bøker, men den eine har eg i to utgåver, ei på fransk og ei på norsk (nynorsk^^), fordi eg treng den norske utgåva som støtte på fransklæringseventyret. Det er veldig fine bøker, så eg ligg her og kosar meg glugg i hel i sofaen. Til den som er nysgjerrig, inneheld bokstabelen desse bøkene:

”Ensemble, c’est tout” av Anna Gavalda
Den norske utgåva: ”Saman er ein mindre aleine”
”Mig äger ingen” av Åsa Linderborg
”Life of Pi” av Yann Martel
“La meg synge deg stille sanger” av Linda Olsson

Mitt tips til ferien: Prøv å gjer inkje. Det er forbausande godt frå tid til anna det òg.

Det er særs viktig å seie hipp hurra og gjere litt stas på dei tinga og folka som tydar mykje for deg. Så slipp dei å lure. Det er vondt å ikkje kjenne seg viktig. Riktig vemmeleg å tru at ein ikkje tydar noko for nokon. I dag slår eg på tromme og hamrar laus på imaginære steikepanner og det som verre er,  for å gje ein hyllest til…

våren.

Eg vil rose han hemningslaust, takke, bukkenikkeneie, rope, gråte, applaudere vilt med bjørnelabbane:

Rett og slett vise åtgaum så det ljomar fjellimellom.

For kva skulle eg gjort utan våren? Krepert? Gått på ein vegg eller fem? Gravi meg ned i ei snøhule til hjartet mitt vart is og knustes idet leitemannskapet frå Raudekrossen stakk leitestakane sine ned i snøen for å finne meg. Kanskje eg hadde stivna midt i ein pandaballerinapiruett i eit krampaktig forsøk på å skape litt lys, litt varme, litt liv…

Så i dag vil eg gjerne få heidre tørre vegar og sol og varme og blomar og lette tøyskor.

Værsågod, våren, dette er til deg: Mi gjere-liste:

• Hengje opp farga gardiner.
• Koke suppe på lavendel og opne dører og vindaug på vidt gap.
• Kviskre små, søte ord på esperanto.

Så kan alle lukte, høyre, sjå min hyllest til våren – farga gardiner, lavendel til folket.
Søte små ord og tankar til verda. Som takk for at ho gir meg vår frå tid til anna.

Når eg blir stor, har verda blitt ein betre stad. Når eg blir stor, har ho blitt ein betre stad på mange vis, og eg har vore ein del av den generasjonen som har vore med på å løfte ho dit. Eg skal ha vore ei av dei som gjekk i demonstrasjonstog og ei av dei som sto med banner og plakatar, eg skal vere ei av dei som aldri gav seg og som kravde og vart høyrt.

Når eg blir stor er det meir rettferd i verda, da flirar folk av at det faktisk var sånn som no, før i tida. Da er nokre av merka og buttonane eller skjerfa våre utdaterte, og vi kan ha dei i ei kiste på loftet, og når ungane mine finn dei, kan eg seie at ”Dei merka gjekk vi med på veskene og kleda våre, det skjerfet hadde eg og mor mi før meg. Det var for å vise solidaritet med folk som var undertrykte, og det var for å synleggjere haldningane våre, for å signalisere kor vi sto i kampen. Og det hjalp. Du forstår det, venen min, at då eg var ung, så var verda sånn på villspor, og det var ikkje alle som forsto alvoret, eller i det heile tatt kor vi burde vere på veg. Men vi kjempa, og vi vann.”.

Og når barnebarna mine finn den skattekista, er det så lengje sidan at eg kan tillate meg å vri litt på sanninga for å gjere eventyret betre, og for å gje dei den rette anden til å kjempe for si tid og sine problem. For det kjem jo framleis til å vere problem, men nokre av dei er løyste når eg blir stor, for det er mogleg. Eg har trua på dykk, alle dykk som er der ute og kjempar. Ikkje gje opp. For hugs at når de blir store, så har det hjulpi. Det er ei tid for håp, ei tid for kamp og ei tid for å vere stolte. Gje ho rom til å kome.

Når eg blir stor, då skal eg bli ei sånn ei. Då skal eg bli ei sånn ei som går langt på skeive fortau sjølv om det er ruskevêr, utan å ta trikken, kanskje berre nokre gongar, når eg har gløymt skjerfet mitt heime. Når eg blir stor, då skal eg bli ei sånn ei som les avis på kafé, som smilar utan at folk skjønar korfor, som drikk krydderte om natta og har lilla skjerf og strikkelue. Eg skal bli ei sånn ei som går utan skor når det er varmt nok, ei sånn som går til postkassa i pyjamas, eller til butikken. Eg skal plukke hestehov langs vegen.

Når eg blir stor, skal eg bake rosinbollar med ungane mine og vere ho irriterande mora som faktisk bryr seg når ting er feil og urettferdig, og som seier ifrå heilt til alt blir rett og rettferdig att. Eg skal ha svart katt og syngje høgt sjølv om eg ikkje står i dusjen og ikkje er aleine heime. Huset mitt skal vere litt rotete, akkurat så mykje at det ikkje gjer noko. Også må det vere mange mange puter der. Eg skal ha tregolv som er måla i fine farger, også skal eg kunne sitje på dei og skrive bok.

I eit tre i hagen skal eg hengje telys i små glas, pynte meg midt i veka, men vere anonym på festar. Eg skal bli ei sånn ei som opnar døra midt på natta viss nokon ringjer på og treng nokon å prate med, ei sånn dame med bustete hår som plukkar haustlauv og spelar teater med seg sjølv. Ei sånn som lagar fingerdukker og sminkar meg som pantomimedame på søndagsmorgonar. Nokre gongar skal eg leite etter firkløver.

Eg skal ha eit eviggåande prosjekt om å få fleire bøker i bokhyllene mine enn det er stjerner på himmelen, og eg skal ha prøvd å telje dei. Eg skal fingermåle og gjere yoga i graset om sommaren. Bamsen min skal ikkje trenge å bu i ei pappeske på loftet, sjølv om eg har blitt vaksen. Eg skal hardnakka halde fast på prinsippa mine, sjølv om dei som hadde dei fordi dei trudde dei vart kulare av det då kanskje har voksi frå dei. Eg skal vere naiv nok til å tru på at ting ordnar seg. Når eg blir stor, skal eg bli ei sånn ei.

Det er mykje i verda som er fælsleg stygt, og dessutan finst det veldig mykje vakkert. Enkle, avkledde ord, lyden av ein finger som sklir mot ein gitarstreng medan gitaristen skiftar grep. Eg kjenner mange vakre menneske, det finst eit hav av nydelege filmar, bøker og songar, men i dag vil eg slå eit slag for fridomen som det vakraste av alt. Fyrst og fremst fordi fridom opnar for å sjå alt det andre, han er ein slags muleg katalysator for store lykkeskred. Ikkje alt laust fjell dett ned på vegen, men han som ropar får det ganske sikkert i hovudet. Fridom er nøkkelen til mange dører.

No er det straks jul og ferie og det fyrste eg skal gjere når eg kjem heim etter siste skoledag, er å leggje meg i senga og glo i taket heilt til auga mine dett ut og kroppen min er maks avspent. Eg har vokse opp med ytringsfridom, religiøs fridom, politisk fridom; Generelt er store delar av fridomen nærast heilag og blir verna både på det eine og det andre planet. Hurra for det, sjølvsagt. Eg er ikkje fattig, eg har aldri sitte i fengsel, eg har aldri blitt kidnappa og selt til ekle menn i utlandet, eg har ikkje eingong lenkja meg fast til maskinar eller anna herk frå tullingar eg er usamd med. Fridom er likevel eit aktuelt tema, sjølv for meg.

Eg er ufri. Ikkje heile tida, og ikkje fordi nokon tvinger meg til det fysisk eller med lov. Men nokre gongar er eg ufri fordi samfunnet mitt og hjernen min finn det for godt å samarbeide om å prøve å kidnappe fridomen min. Den reelle fridomen for meg. Fridom frå eksisterande og imaginære krav frå omverda og meg sjølv. Eg har ikkje greidd å slappe av utan å ha gjort alt eg burde gjort. Ein del av hjernen min er nådelaus, og det problematiske er at samfunnet generelt driv og stør han. Eg veit det godt, men det er vanskeleg å krige med seg sjølv.

Eg krev av meg sjølv at eg skal yte mitt beste. Eg vil vere reflektert, engasjert, gjere det godt på skolen, sjå fin ut, vere i form, ja, også vil eg ha fritid til å gjere det eg likar. Det har fungert i mange år. Som lita var all anna tid enn innetid eit ikkjetema. Da eg vart større gjekk det bra fordi eg i lang tid var lite sosial og dessutan flink på skolen. Eg visste at viss eg gjorde mitt beste, så vart det gjerne eit veldig godt resultat. Eg vart vant til å gjere det godt, og det kan faktisk vere litt skummelt.

Ei god venninne av meg har ofte gjentatt at mitt beste alltid er godt nok. Men når summen av mitt beste i dei tinga som er naudsynte tek meir tid per dag enn dei 16 timane eg har til rådigheit, byrjar fridomen å bli utrygg. Å vere skolesmart er på mange måtar det eg i lengst tid har fått bekrefta at eg kan. Andre folk er morosame, andre folk er flinke i idrett, andre folk er flinke sosialt.  Sjølv om eg har fått meir å gjere, har eg ikkje senka krava fordi det er ekkelt å bryte seg ut av den rolla eg har havna i.

Det eg har byrja å forstå i det siste, er at nokre gongar må eg berre drite i det likevel.  Sjølv om lærarane seier det til heile klassen, så er eg ikkje for lat, eg gjer ikkje for lite. Eg greier ikkje alt. Eg synest det er urettferdig av læreplanen og samfunnet å krevje det. Karakterane skal liksom spegle kor flink eg er i faga, men hovudsakleg seier dei noko om kor lite flink eg har vore til å ta vare på meg sjølv. Eg blir ikkje dummare om eg gjer det dårleg på ein prøve. Tala lærarane set, kan ikkje plottast inn i eit koordinatsystem for å lage ei kurve over smartheita mi frå dag til dag.

Fridom er ikkje berre å ikkje vere halde att reint fysisk, det er å forstå at ein ikkje alltid må leve opp til alle ideala ein kunne greidd å leve opp til kvar for seg. Eg har byrja å lære det av erfaring, fordi eg treng å ha eit liv. Men skolen og samfunnet terpar framleis på den same regla om at det er viktig å vere førebudd til timen, å gjere lekser, å vere engasjert, å halde seg oppdatert og opplyst, å trene, å sjå fin ut og å vere godt likt. Eg har aldri høyrt eit ord om at det kan vere øydeleggjande viss ein faktisk prøver å gjere alt dette. Den krigen er ikkje ein krig mellom samfunnsgrupper eller politiske parti, det er ein krig mellom meg og meg sjølv, og ingen kjem til for å mekle. Stort sett synest eg samfunnet ropar om meir blod.

Denne posten skal eigentleg ikkje handle om meg, men om 3T, men eg kan jo kanskje presentere meg fyrst som sist, så de slepp å blande saman mine skribleri med Mads sine forsøk på å opplyse Blogglandia eller noko. Eg heiter Marta *vinke*, og eg skriv det helst utan Planck-konstanten, for eg treng ikkje å bli stort mindre enn eg allereie er. I høgde, altså. For å sitere læraren til venninna mi: ”Napoléon var ein stor mann!”. Så det går jo an, men eg føretrekk altså Marta utan h.

Om du er av dei som synest venane dine liknar ulike dyr, eller les om pandaar på Wikipedia og meiner at det er nett som å lese om meg, så er eg òg Pixiu. I dei eldste kinesiske skriftene der pandaen er nemnt, er han nemleg omtalt under namnet pixiu. Så veit du det. Eg er nesten ein semidel av familien som held til her på sida (fram til no har det vel hovudsakleg vore Mads som har skrivi), såå eg får lov til å skrive litt innpå her eg òg! *stolt*

I dag skulle eg skrive rapport frå eigentreningsperioden min i gym. Eit av punkta eg skulle drøfte, var eventuelle uheldige sider ved trening. Det kan ein sjølvsagt seie mykje om, ein kan få skrubbsår og senestrekk og kular i hovudet, ein kan få traumar av å ha vore den som aldri greidde å hoppe over bukken på barneskolen, det stel verdifull nerdetid, you name it, men det som fekk meg til å stoppe med oppgåveskrivinga var punktet eg tenkte å skrive om overdrivi kroppsfokus. Eg stoppa fordi eg vart minna om at eg eigentleg er provosert. Eg har vore det ei stund, og kvar gong eg drar til 3T for å trene (jada, hyklerihu og hyklerihei for den late nerden i meg sin del), så blir eg ytterlegare provosert.

Til opplysning, står dei tre T’ane i ”3T” for Trim, Trening og Trivsel, men etter mi meining kunne dei gjerne droppa den siste. Korfor? Jo, her kjem poenget, grunnen til at eg let meg provosere; Spegelen i garderoben høyrar meir heime på tivoli enn i garderoben på eit treningssenter som prøver å overtyda meg om at dei vil gje meg trivsel. Spegelen er bøygd sånn at ein ser større ut i spegelen enn ein faktisk er i røynda! Det er kanskje ein liten filleting for mange, men eg blir provosert. Det er ikkje anna enn frekt og umoralsk. Jo, forresten, det er eit sleipt salstriks og særs irriterande òg.

Då vi lærte om spiseforstyrrelse på ungdomsskolen, lærte vi at ein anorektikar vil sjå eit spegelbilete som er større enn verkelegheita, noko som gjerne får personen til å prøve å slanke seg enno meir. Det er nett det same 3T gjer mot alle saman, dei gjer det altså med folk som ikkje er sjuke òg, iallfall ikkje i utgangspunktet. Vi som er så heldige at vi ikkje har spiseforstyrrelsar, ser altså ei større utgåve av oss sjølv. Kva ser då ein anorektikar? Det er skummelt å tenkje på. Korfor har dei så ein sånn spegel på 3T? Sjølvsagt vil dei at folk skal trene meir, for då unngår dei å miste kundar og dei tener meir. Og kva er vel ikkje betre motivasjon enn at ein trur ein er tjukk? Eg kan skrive under på fleire døme der eg har sett at det jammen kan gi treningsmotivasjon ein ikkje trudde ein hadde.

Det 3T (iallfall den som er her, eg veit ikkje koss det er i resten av landet) altså gjer, er å utnytte andre folk sine sjukdommar og andre sitt elende, og samstundes kan dei påverke friske folk til å utvikle slike sjukdomar òg. Det er rett og slett frekt og kynisk! Med tanke på kor mange som slit med sjølvbiletet sitt og kor mange som faktisk har alvorlege spiseforstyrrelsar, burde seriøse treningssenter som 3T halde seg for gode for sånt. Eg let meg stadig overraske over kor langt over den streken som vanleg moral og folkeskikk har trekt opp folk greier å gå berre for profitt. Venleikstyranniet kan gå i dvale nokre millennium. Eg er lei.